Evangelisch-Lutherse Gemeente Het Gooi

Logo PKN

Israëlzondag 2018 – valt er nog wat te vieren?

Trouw tot in eeuwigheid!
Dit was het thema van de Israëlzondag 2018 van onze Protestantse kerk naar aanleiding van de evangelielezing over Marcus 10: 1-16 voor deze zondag. Daarin geeft Jezus, staande in de leertraditie van het jodendom van zijn tijd, een radicale uitleg op de vraag of het wel of niet is toegestaan om te scheiden. De Jezus van de evangelist Marcus is daarin radicaal. “Wat God heeft samengevoegd mag de mens niet scheiden”. Vraagt hij daarmee om trouw tot in eeuwigheid, voor wat voor relatie dan ook?
Over de tekst van Marcus
De joodse traditie, ook van Jezus tijd, kent de scheidingsbrief, gebaseerd op Deuteronomium 24, waarbij uiteraard een man, zoals het vaak in ons heilige boek verwoorde patriarchale klemtoon betaamt het recht heeft om een vrouw weg te sturen. Maar de Jezus van Marcus, anders dan die van de evangelist Matteüs, die wel onder bepaalde omstandigheden het scheiden accepteert, kijkt daar dus zeer radicaal tegen aan. Scheiden is overspel en is dus hoe dan ook “not done”.
Een haast onmenselijke opdracht?
Is dat niet een onmenselijke opdracht, en onmenselijk gebod, niet te mogen scheiden, dat we maar het beste snel naast ons neer kunnen leggen? Hoeveel leed en hoe vaak zijn mensen niet extra van de katholieke kerk vervreemd, omdat de katholieke traditie “scheiden” niet kent. Pastoraal positief is, dat Paus Franciscus in 2015 in ieder geval de regels voor het “nietig verklaren” van een huwelijk heeft versoepeld. Niet mogen scheiden, als de relatie al compleet verstoord is, wat voor hoop en perspectief word je dan nog extra ontnomen?
Wat zit achter deze radicaliteit?
Misschien is het ook goed om bij dit radicale gebod van Jezus te kijken tot wie hij zich concreet richt. Het gaat hem in eerste instantie om de man, die zoals al gezegd het recht heeft om een vrouw weg te sturen met een scheidingsbrief. Een vrouw heeft dat niet. Het huwelijk in de Bijbelse context heeft andere accenten, dan het huidige huwelijk gebaseerd op wederzijdse gelijkwaardigheid en wederzijdse “romantische” liefde. De economische en rechtspersoonlijke positie van een alleenstaande vrouw was gewoon rampzalig. Hier zet mijns inziens de radicale kritiek in van Marcus en de Jezus zoals Marcus ons die geeft. Onttrek je niet aan je verantwoordelijkheid tegenover een mens met wie je een relatie aangegaan bent, met iemand die kwetsbaarder is dan jij.

 

Overdrachtelijke interpretatie van relaties
God kent deze trouw tegenover ons, God houdt de kwetsbaren in het oog en komt voor hen op. Deze positie geeft Marcus ook Jezus in deze discussie met de traditie, in dit voortgaande leerproces waarin hij zich hier mengt. En dit leerproces over trouw tussen twee mensen, in welke samenstelling van geaardheid dan ook, kan ook in de uitleg breder getrokken worden. Vaak komt in de uitleggeschiedenis ook de overdrachtelijke benadering aan de orde. Uit het oogpunt van “wat God heeft samengevoegd” kun je ook denken aan de gemeente en Christus, aan Joden en Grieken, aan de kerk en het volk Israël.
Hernieuwde discussie over het “onopgeefbaar verbonden”
Een zeer actuele discussie is in onze kerk gaande, onder andere via de pers, omdat door diverse liberale theologen, de zinnen uit het eerste meer belijdende artikel van de kerkorde van onze Protestantse kerk, waar staat “dat wij onopgeefbaar met het volk Israël verbonden zijn” als ongemakkelijk, onjuist en overbodig worden ervaren, zeker in het licht van de problematische situatie in de staat Israël en “Israëlzondag” zou je dan beter kunnen afschaffen of zondag voor de relatie jodendom – christendom noemen.
Positief – er is weer discussie binnen onze kerk over dit thema:
Positief aan dit manifest zonder meer, is dat er weer discussie is binnen onze kerk en hoe wij Israël een plek geven niet alleen in ons theologisch bezinnen. “De onopgeefbare verbondenheid met Israël is” om een reactie op dit manifest van ds. Joep Dubbink te citeren “niet een artikel waar we vanaf moeten, maar de verwoording van een probleem waar de christelijke theologie mee moet blijven worstelen”. Dit standpunt onderstreept het standpunt van noodzakelijke discussie, voor iedere generatie opnieuw.
Een gemis aan gesprek met joodse stemmen
Maar wat ik mis in de discussie is de kant die Joodse godsdienstfilosoof Martin Buber zo benadrukte. Ik heb geen methode, zei hij, maar ik ben in gesprek. Het uitgangspunt van het werkelijke gesprek dat de stem van de ander, van de joodse tegenover, serieus neemt mis ik enigszins bij dit manifest van liberale theologen. De stem van Rachel Reedijk, lid van de liberaal joodse gemeente, en lid van de Sha-ar gespreksgroep van het OJEC waarschuwt in een opiniestuk in de pers bij deze zaak dat een theologische positie, die een terechte kritiek oefent op de regering van de staat Israël, (uiteraard zolang dat in alle redelijkheid in verhouding tot andere staten gebeurt), dreigt op een hellend vlak van mogelijk antisemitisme terecht te komen, als de grens wordt overschreden van het bestaansrecht van Israël, als land, als volk. 

Bestaansrecht van Israël - basis van de onopgeefbare verbondenheid
Dit bestaansrecht als ‘tegenover’, was nu juist de intentie en de belijdenis van de onopgeefbare verbondenheid van de Protestantse kerk. Het volk Israël, na alles wat in de kerkelijke traditie aan verguizing geurde en met het oog op de Shoa in de tweede wereldoorlog, krijgt een eigen duidelijke plek in ons belijden met het uitspreken van deze verbondenheid. Een plek die een grens stelt aan vervanging en aan vervaging. Een plek die het volk Israël ziet als tegenover van de kerk.
Onopgeefbare verbondenheid – onmisbare zwerfkei voor onze kerk
Bovendien, deze onopgeefbare verbondenheid, deze trouw tegenover Gods volk blijft voor onze kerk onmisbaar, in het spoor van die ene zoon uit dit volk naar wie wij heten, ook al is deze verbondenheid, in het politieke mijnenveld van het Middenoosten soms storend en opvallend als een zwerfkei in een net geploegd veld.
Er valt dus nog heel wat te vieren, te gedenken, stil te staan en te belijden als kerk, als gemeente. Dus wat mij betreft, wel houden die onopgeefbare verbondenheid in onze kerkorde en dus wel houden die Israëlzondag, ook al is het misschien niet nodig om als gemeente ieder jaar dezelfde grote aandacht daaraan te geven.
Ds. Willy Metzger

 Meer informatie over het manifest van ds. Jan Offringa is te vinden op de website Liberaalchristendom .

Meer informatie over tegengeluiden is te vinden op Joods Christelijke Dialoog